Azərbaycanda avtonom nəqliyyat vasitələri üçün hüquqi baza yaradılır

Azərbaycanda avtonom yerüstü nəqliyyat vasitələrinin tətbiqi üçün hüquqi mexanizmlər formalaşdırılır. Bu, "Azərbaycan Respublikasında rəqəmsal inkişafın sürətləndirilməsinə dair 2026-2028-ci illər üçün Fəaliyyət Planı"nın icrası çərçivəsində qanunvericiliyə edilən dəyişikliklərlə təmin edilir. Sənəd yerüstü nəqliyyat növlərində avtonom texnologiyaların tətbiqi üçün normativ-hüquqi və institusional əsasların yaradılmasını nəzərdə tutur.

Qanunvericiliyə ilk dəfə olaraq "avtonom nəqliyyat vasitəsi", "operator" və "məsafədən idarəetmə mərkəzi" anlayışları daxil edilib. Həmçinin yüksək və tam avtomatlaşdırılmış idarəetmə səviyyələri müəyyənləşdirilib. Bu dəyişikliklər xüsusi marşrutlar üzrə hərəkət edən sürücüsüz avtobusların, sürücüsüz metro qatarlarının, logistika mərkəzləri və sənaye zonalarında fəaliyyət göstərən avtonom yük nəqliyyat vasitələrinin, həmçinin uzaqdan idarə olunan tramvay və dəmir yolu sistemlərinin qanuni əsaslarla istismarına imkan yaradacaq.

Avtonom nəqliyyat vasitələri yalnız dövlət qeydiyyatından keçdikdən və səlahiyyətli qurumların müəyyən etdiyi ərazilərdə istismara buraxıldıqdan sonra fəaliyyət göstərə biləcək. İlkin mərhələdə sürücüsüz avtobusların müəyyən edilmiş xüsusi zolaqlarda və ya məhdud marşrutlarda sınaq və istismarı mümkün olacaq. İstismar prosesinə nəzarəti xüsusi şəhadətnamə əsasında fəaliyyət göstərən operatorlar həyata keçirəcək. Nəqliyyat vasitəsində sürücü olmasa belə, məsafədən idarəetmə mərkəzində operator sistemin fəaliyyətini izləyəcək və zərurət yarandıqda müdaxilə edə biləcək.

Qanun layihəsinə əsasən, avtonom nəqliyyat vasitələrinin tənzimləyici test mühitində sınaqdan keçirilməsi, məsafədən idarəetmə mərkəzlərinin yaradılması, məlumatların real vaxt rejimində dövlət informasiya sistemlərinə ötürülməsi və ən azı 6 ay müddətində saxlanılması təmin olunmalıdır. Həmçinin avtonom nəqliyyat vasitələrinin digərlərindən fərqləndirilməsi üçün xüsusi "Avtonom nəqliyyat vasitəsi" tanınma nişanı tətbiq ediləcək.

Qeyd edək ki, avtonom avtobuslar və taksilər artıq Çin, BƏƏ və ABŞ-də sınaq və istismar mərhələsindədir. Təklif olunan dəyişikliklər Azərbaycanda gələcəyin nəqliyyat həllərinin – sürücüsüz avtobusların, avtonom metro və dəmir yolu sistemlərinin tətbiqi üçün hüquqi zəmin yaradır və nəqliyyatın daha təhlükəsiz, səmərəli və texnoloji əsaslarla idarə olunmasına xidmət edəcək.